TIMARAKA: 120
RO ENGETELA RA
PAPILA RA 1 (P1)
SWITSUNDZUXO
Papila leri ri avanyisiwile hi swiyenge swa mune:
XIYENGE XA A: Xi na xivutiso xa 1 xa xikambelantwisiso.
XIYENGE XA B: Xi na xivutiso xa 2 xa nkomiso/nkatsakanyo wa ndzima.
XIYENGE XA C: Xi na xivutiso xa 3 xa ntivoririmi na matirhiselo ya ririmi na ku hlela ndzimana.
XIYENGE XA D: Xi na xivutiso xa 4 xa matsalwa.
Hlamula swivutiso hinkwaswo.
Sungula swivutiso swa xiyenge xin'wana ni xin'wana eka pheji yintshwa u tlhela u nkhwatihata emakumu ka xiyenge xin'wana ni xin'wana.
Tlula ntila loko u hetile nhlamulo ya xivutiso xin'wana ni xin'wana.
Tsala hi vurhon'wana (swi saseka no vonaka), u landzelela milawu leyi faneleke ya mapeletelo, mahikahatelo na mavumbelo ya swivulwa.
XIVUTISO XA 1
Hlaya xitshuriwa lexi landzelaka kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka xona:
TiGrand Slam i mitlangu ya thenisi ya misava. Leyi i mitlangu leyi tlangiwaka ka mune elembeni. Yi tala ku tlangeriwa eka matiko ya mune ya laha misaveni. Loko yi tlangeriwa eAustralia, va yi vula leswaku i "Australian Open", loko yi tlangeriwa eNghilandi, yi vuriwa "Wimbledon Open", loko yi tlangeriwa eAmerika yi vuriwa leswaku i "US Open", kasi eFurwa yi vuriwa "French Open". Mitlangu leyi yi tlangiwa hi vatlangi lava nga eka xiyimo xa le henhla xa nxaxameto wa thenisi. Eka ntlangu lowu ku tlanga vaxinuna na vaxisati. Eka miphikizano leyi ku tlangiwa ntlhanu wa tisete ntsena. A swi talangi leswaku ku hlula munhu un'we ntsena eka miphikizano leyi hi vumune bya yona elembeni rin'we.
Timbala leti ku tlangeriwaka eka tona ti hambanile. Rivala ra le Wimbledon ri byariwe byanyi. Ra le Amerika ri sindziwile hi semende, kasi eka tin'wana timbala ku tlangeriwa emisaveni.
Thenisi i ntlangu wo xiximeka swinene. Vatlangi va wona va tala ku ambala swiambalo swo basa paa! Vahlaleri va kona a hi vona lavo ba huwa, kambe va phokotela mavoko ntsena loko va nyanyuriwile hi matlangelo lamanene.
Novak Djokovic, i mutlangi loyi a hlamariseke vo tala eka miphikizano ya "Australian Open" leyi tlangiweke hi Mudyaxihi 2008. Varhandzi va thenisi va misava hinkwayo a va langutele leswaku xidlodlo xi nga tshuka xi kumiwile hi Rafael Nadal kumbe Rodger Federer hi leswi va nga humelela ko tala, kambe va peleriwe hi dyambu eka swiyenge swo humesana. Djokovic hi yena a nga humelela hi ku hlula Jo-Winfred Tsonga eka rhengu ro hetelela.
Federer na Nadal va ve na matimu ya kahle eka mitlangu ya tiGrand Slam. Federer u vile nghwazi ya mitlangu leyi eAustralia hi malembe ya 2004, 2006 na 2007. Nadal yena u ve nghwazi loko ku tlangeriwa eFurwa hi malembe ya 2005, 2006 na 2007. Lexi hlamarisaka hi leswaku vatlangi va thenisi va tiko ra Afrika-Dzonga a va kona eka nongonoko wa tinghwazi ta misava.
Na le tlhelo ra vaxisati swilo se swi cincile. Tintombi ta ka Williams, Venus na Serena a swa ha va oloveli. Mahlo hinkwawo a ya langutele leswaku hi vona va nga ta hlula eka miphikizano ya le Australia. Justin Henin na Maria Sharapova hi vona lava se ku vulavuriwaka hi vona eka mitlangu ya thenisi. Na xiyimo xa vona eka nxaxameto wa vatlangi va thenisi va misava xi le mahlweni. Justin u le ka xiyimo xo sungula kasi Maria u le ka xiyimo xa vunharhu.
Mikarhi leyi nga hundza loko ku nga si humelela Federer na Nadal a swi tiveka leswaku loyi a nga ta humelela i Pete Sampras. Sweswi ko vulavuriwa hi yena hileswi a nga emahlweni hi ku va a humelerile ko tala. U winile mphikizano lowu ka khumemune. U landzeriwa hi Ferderer loyi a nga na khumembirhi wa swidlodlo.
Leswi swi komba kahle leswaku ku humelela eka ntlangu wa thenisi a swa ha ri na n'wini. Masiku lawa se swi cincile. Un'wana na un'wana loyi a nga tiyimisela a nga swi kota ku humelela a va nghwazi.
SWIVUTISO
Boxa miphikizano mimbirhi ya mitlangu ya thenisi.
I mani mutlangi loyi a hlamariseke varhandzi va ntlangu wa thenisi hi ku hlula eka mphikizano wa "Australian Open" wa 2008?
Boxa malembe manharhu lawa Federer a nga tikomba vunghwazi bya yena eka mitlangu ya tiGrand Slam.
Xana Federer u le ka xiyimo xa vungani eka nxaxamelo wa vatlangi lava nga na swidlodlo swo tala?
Vula "Hi swona" kumbe "A hi swona" kutani u seketela nhlamulo ya wena.
Justin Henin u le ka xiyimo xo sungula eka nxaxamelo wa misava.
Serena na Venus va ka Williams swa ha va olovela ku tshama va ri karhi va hlula.
Vanhu lava nga eku voneni ka ntlangu wo karhi.
Munhu loyi a nga hlula eka mphikizano.
Tshaha marito lama kombisaka leswaku masiku lawa munhu un'wana na un'wana a nga swi kota ku humelela eka ntlangu wa thenisi.
Boxa dyondzo leyi u yi kumaka eka xitshuriwa lexi.
NTSENGO WA XIYENGE XA A:
XIYENGE XA B: NKOMISO/NKATSAKANYO WA NDZIMA
XIVUTISO XA 2
Hlaya xitshuriwa lexi landzelaka kutani u tsala nkomiso/nkatsakanyo wa xona hi marito ya wena n'wini ya kwalomu ka 50 - 60. U nga onhi mongo wa xona.
Vanhu vo tala va endla xihoxo lexikulu xa ku tsan'wa vanhu lava nga na swirhalanganyi swa le mirini. Van'wana va vula leswaku vanhu lava nga na swirhalanganyi swa le mirini va karhata swinene. Lawa i mavonelo ya xikhale swinene. Munhu hambi a nga koti ku vulavula, ku vona kumbe a ri na swirhalanganyi swin'wana, wa ha ri munhu na yena. Timfanelo leti mfumo wu ti vulaka hi ti lava hinkwerhu handle ko hlawula van'wana hi siya van'wana.
Hina vanhu va Afrika-Dzonga hi fanele ku tidyondzisa ku hanya kahle na munhu un'wana na un'wana loyi a nga laha misaveni. Ku va hi ta kota ku hanyisana na vanhu lava nga na swirhalanganyi emirini, hi fanele ku tiva swilaveko na ku dyondza ririmi leri va ri tirhisaka. Vanhu lava nga kotiki ku vulavula va tirhisa swikoweto kasi lava nga voniki va tirhisa bureyili ku kuma mahungu. Swilo leswi hinkwaswo hi fanele ku swi dyondza. Lava nga kotiki ku famba hi voxe va fanele ku endleriwa swipfuneto leswi nga ta va pfuna ku va yisa lomu va ku lavaka. Leswi hi swona leswi nga ta pfuna leswaku hinkwerhu hi hanya hi tshunxekile.
Hina vanhu a hi cukumeteni miehleketo yo huma endleleni, hi titoloveta ku hanyisana kahle. Mikarhi yo tekela van'wana ehansi yi hundzile. Leswi hi swona swi lavekaka eka Afrika-Dzonga lontshwa.
NTSENGO WA XIYENGE XA B:
XIYENGE XA C: NTIVORIRIMI NA MATIRHISELO YA RIRIMI
XIVUTISO XA 3.1
Hlaya xitshuriwa lexi landzelaka kutani u hlamula swivutiso leswi nga ehansi ka xona:
KU HLUVUKA KU HUMA EVUHLONGENI
Mina ndzi velekiwe exibedhlele xa Leratong eKagiso. Ndzi kulele endyangwini wa vusiwana. Vana hinkwerhu a hi ri khumen'we. Mina ndzi rikotse eka manana, kasi mativula i Hanyani. A hi tala ku etlela hi nga kumangi na xo hoxa enon'wini.
Manana a a ri Musamariya wa musa. A a ri na matimba, naswona a a tiyisela swinene. Ndza hlamala na namuntlha leswaku a a swi kotisa ku yini ku hi kurisa hi swimalana leswi a a swi hola. A ndzi tala ku famba na yena entirhweni. Ndzi vonile ndlela leyi a a tirha hi yona yo tika, hambileswi a a nga holi nchumu. A swi ndzi tikela tanihi n'wana lontsongo ku amukela xiyimo xolexo.
A a hlantswa mpahla, a ayina ni ku koropa. Loko a ri eku tirheni, mina a ndzi nyikiwa phepha na penisele leswaku ndzi hungasa hi swona. A ndzi dirowa vanhu lava nga ku tirheni, ndzi nga swi lemuki leswaku siku rin'wana leswi a ndzi swi endla ku nga va ntirho wa mina wa vutomi. Ku hlupheka swa vava, kambe swa tlharihisa. Namuntlha ndzi na bindzu ro dirowa no penda ra Back Yard.
SWIVUTISO
Tsavula rito rin'we eka ndzimana yo sungula leri vulaka leswi landzelaka: N'wana wo hetelela endyangwini.
Nyika vamavizweni va marito lama nga tikisiwa eka swivulwa leswi landzelaka:
Ndzi kulele endyangwini wa vusiwana.
Manana a a ri na matimba swinene.
Nyika tinhlamuselo ta marito/swivulwa leswi nga laha hansi:
Mativula.
A hi tala ku etlela hi nga kumangi na xo yisa enon'wini.
Manana a a ri Musamariya wa musa.
Tlhela u tsala swivulwa leswi landzelaka, kambe u sungula hi rihlanganisi leri tikisiweke:
A swi ndzi tikela tanihi n'wana lontsongo ku amukela xiyimo xolexo.
Manana a a tikarhata, hambileswi a a nga holi nchumu.
Manana i munhu wa xisati loyi a nga ku tswala kasi wa xinuna i ...
Endla swivulwa hi marito lama tikisiweke eka swivulwa leswi landzelaka, kambe swi va ni tinhlamuselo to hambana na ta swivulwa leswi nyikiweke.
Manana a a ri na matimba swinene.
A ndzi tala ku famba na yena entirhweni.
Yisa rito leri nga eswiangini eka ntsongahato, u tlhela u tsala xitwananisi lexi nga fanela matshan'wini ya lexi nga tsariwa hi ku tikisa.
A ndzi dirowa (vanhu) lava nga ku tirheni.
Tsala xivulwa lexi xi va eka nandzulo.
Manana a a ri Musamariya wa musa.
Tsala swivulwa leswi landzelaka, kambe u sungula hi ndlela leyi kombisiweke eswiangini.
Hi yena a a hlantswa mpahla, na ku yi ayina. (Mpahla a ...)
Mina ndzi rikotse eka manana, kasi mativula i Hanyani. (Mbitsini u vula leswaku ...)
XIVUTISO XA 3.2
Hlaya xitshuriwa lexi landzelaka hi vukheta. Tlhela u xi tsala hi vuntshwa u ri karhi u lulamisa swihoxo leswi swi nga kona swa matsalelo na swa ririmi. Nkhwatihata swihoxo hinkwaswo leswi u swi lulamiseke.
Dzunisani Xivuri, unwana wa vateki va mahungu, u tshahiwe a ku Afrika-Dzonga hi yona yi nga ta rurela mphikizano wa misava hinkwayo wa bolo ya milenge hi lembe ra 2010. ku thoriwa ka carlos Alberto Parreira swi endle leswaku tiko hinkwaro ri tshemba leswaku xipano xa Bafana Bafana xi ta swi kota ku tlanga hi matimba na swona vaakatiko a a va swi tiva leswaku xipano xi ta va yimela hi ndlela leyi nene. Hiloko Parreira a tivisa leswaku yena u boheka ku sukela xipano.
XIVUTISO XA 3.3
Xiya xitshuriwa lexi nga laha hansi kutani u hlamula swivutiso leswi swi nga ehansi ka xona.
XIPEXALI XA SIKU RA VAMANANA
A YI RI R400,00
SWESWI I R200,00 NTSENA
XIPEXALI LEXI XI HELA ENDZHAKU KA SIKU RA VAMANANA
HLAMARISA MHANI WA WENA HI SIKU RA VAMANANA HI KU N'WI XAVELA BEGE LEYI YO HLAWULEKA
Xana ku hungutiwe mali muni eka nxavo wa bege leyi?
Tsavula rito eka xivulwa xo hetelela, leri kongomeke eka ku onga vaamukeri va mahungu.
Hi ku vona ka wena, hikwalaho ka yini xipexali xa kona xi endliwa hi siku ra vamanana?
Xana u vona swi fanerile leswaku siku leri xipexali lexi xi helaka ha rona ri kombisiwa eka xitshuriwa lexi ke?
NTSENGO WA XIYENGE XA C:
XIYENGE XA D: MATSALWA
SWIHUNGWANA/SWIRUNGULWANA: SWI TENYEKILE: D RISENGA
SWITSUNDZUXO
U kamberiwa ehenhla ka buku yin'we ntsena ya swihungwana/swirungulwana.
Xiyenge lexi xi na swivutiso swimbirhi, xivutiso xa 4.1 na xa 4.2.
Hlawula xivutiso XIN'WE NTSENA, u hlamula xona.
Hlaya ntshaho lowu landzelaka kutani u hlamula swivutiso leswi swi nga ehansi ka wona:
Nkata Petrus u hlamale ngopfu ku vona nuna a nghena hi vhene ni tinomboro ta le dorobeni. U vutisile lomu yi humaka kona ni makumele ya yona. Petrus u lo n'wi byela leswaku u yi xavile hi mali leyi a nga wina hi ku beja tihanci kutani ku ka a nga vuli a a lava ku n'wi hlamarisa.
Xana hi rihi doroba leri vhene leyi yi kumiweke eka rona?
Hikwalaho ka yini nsati wa Petrus a tshembile loko Petrus a vula leswaku vhene u yi xavile, hambileswi maphepha lama a n'wi kombeke wona a ya nga yelani na ya vhene yoleyo?
Xana hi swihi leswi a swi vilerisa nsati wa Petrus mayelana na vhene ya nuna wa yena?
Kun'wana eka xirungulwana lexi Jim u byela Petrus leswaku munhu u hanya hi xikweleti. Xana u yima na yona mhaka ya ku ri munhu u hanya hi xikweleti ke? Seketela nhlamulo ya wena.
Xana leswi Jim a nga swi endla loko a tirihiseta eka Petrus swa khorwisa ke? Seketela nhlamulo ya wena.
Xana i mali muni leyi Petrus a yi lombeke eka malume wa yena, naswona a a lava ku endla yini hi yona?
Hlamula u ku: 'hi swona' kumbe 'a hi swona', kutani u seketela nhlamulo ya wena.
Petrus a a nga onhi timfanelo ta vaxavi va le ka xivhengelana xa yena.
Hi ntila wun'we ntsena, tsala nkongomelo wa xirungulwana lexi.
Xana Hilux yo biyeriwa hi tisefo leyi Petrus a ngheneke ka yona a yi ri ya mani?
Hikwalaho ka yini Jim a khomiwile?
KUMBE
XIVUTISO XA 4.2: KU BIWA LEYI KOKAKA
Hlaya ntshaho lowu landzelaka kutani u hlamula swivutiso leswi swi nga ehansi ka wona:
U ndzi twisisa swinene wena Xieyisi, mufana ndziwena! Ku hava fomo leyi ndzi nga ta yi tata. Famba u ya va byela leswaku ndzi ta yi tata loko ndzi ri ntsumbu, ndzi ri xipuku. Kambe loko ndza ha copeta hi tindololo leta mina leti, ku ta tata va ka n'wina xifon'wana xexo. Ndza tshemba u ndzi twa swinene. Pfula leswa tindleve ta miwanga wonge i ta lexa ...
Xana i mani a vulaka marito lama, naswona u ma vula a ri kwihi?
Xana va vula yini loko va ku: ku biwa leyi kokaka?
Xana Xieyisi loyi marito lama ya kongomisiwaka eka yena i mani?
Tsala mitlawa MIMBIRHI ya vadyondzisi va xikolo xa Peperhani.
Hi ku vona ka wena, a swi fanerile ku va Xieyisi a xupula mudyondzi loyi a nga tlhaviwa etlilasini ke?
Timhaka leti humelelaka eka xirungulwana lexi ta khorwisa ke? Seketela nhlamulo ya wena.
Nyika timfanelo TIMBIRHI ta vadyondzi leti tluriwaka exikolweni xa Peperhani.
Hlamula u ku: 'hi swona' kumbe 'a hi swona', kutani u seketela nhlamulo ya wena.
Vadyondzi van'wana va le xikolweni xa Peperhani a va kucetela vadyondzi ku endla swo biha.'
Rin'wana ra maphepha lama a ya khomiwile hi vadyondzisi van'wana enyangweni wa hofisi ya Xieyisi a ya tsariwile leswi:
TSHIKA KU HLAWULA NDLUWA U SIYA HOVE.''
Xana ku kala vadyondzisi va tsala marito lawa eka maphepha lawa a swi lo yini ke?
Xana hi yihi dyondzo leyi kumekaka eka xirungulwana lexi?
NTSENGO WA XIYENGE XA D:
NTSENGO WA TIMARAKA:
